Trăng Sáng Ngàn Vạn Dặm – Tung Hổ Khứu Hoa

Vào khoảng cuối tháng năm, đầu tháng sáu, lúa mì phải được gặt vội vàng, chạy đua với thời gian.

Một vài nhà ở vùng hồ đã dùng máy gặt đập liên hợp, nhưng Dương Kim Phượng thì không nỡ. Một mẫu đất nếu thu hoạch tốt được bảy, tám trăm cân thóc, lại phải nộp công lương ở trạm thu mua, phải giữ lại khẩu phần ăn, trừ đi tiền giống, tiền phân bón rồi còn phải trả thêm chi phí gặt hái thì quả thật là không thể kham nổi cái lỗ ấy.

Những nhà có nhiều ruộng quá, không thể gặt hết được, nhân lực thì đi làm công nhân xa, đành phải cuống cuồng liên hệ với máy gặt. Lúc này ai nấy mặt mày đều hoảng loạn, bước chân vội vã, sải lớn, hỏi nhà này nhà kia xem máy móc đã đến đâu rồi. Họ sợ hãi máy móc không kịp đến, lỡ trời trở chứng đổ mưa thì vụ mùa này chắc chắn là mất trắng.

Dương Kim Phượng một mình phải gặt bốn năm mẫu lúa mì. Bà dậy từ hơn hai giờ sáng, giữa trưa cũng không về nhà. Minh Nguyệt ở nhà nấu cơm xong, xách giỏ ra bờ ruộng. Lúa mì trông như một biển lúa cháy vàng, Dương Kim Phượng còng lưng làm việc, mồ hôi chảy vào mắt làm mắt bà đỏ hoe, da mặt cũng bị mồ hôi làm sót và hơi nhoè đi, dường như trở nên mềm mại hơn.

“Bà ơi, ăn cơm thôi!” Minh Nguyệt gọi bà.

Dương Kim Phượng là một người thợ gặt giỏi giang, chịu khó, sự nhanh nhẹn tháo vát của bà chẳng kém gì những thợ gặt thuê từ Thiểm Cam. 

Những năm trước, cứ đến mùa gặt thì thôn Tử Hư lại có thợ gặt từ Thiểm Cam tới. Lúa mì ở quê họ chín muộn hơn nên họ tranh thủ thời gian này đi kiếm sống. Giờ đây người ta đều lên thành phố làm công, lại có máy gặt, ít thấy thợ gặt thuê nữa. Hồi nhỏ Minh Nguyệt từng mang cơm cho thợ gặt, có lẽ giờ những người đó cũng đã vào nam làm công hết rồi.

Gặt lúa mì đâu phải là việc tốt đẹp gì, nếu có thể vào nhà máy, ai mà muốn đi gặt lúa. Nếu ai cũng chịu khó dùng máy gặt, ai mà muốn đi gặt lúa.

Dương Kim Phượng phải đi gặt lúa mì.

Lưng bà nổi đầy rôm sảy, một mùa gặt bà phải lột đi một lớp da. Lột thì lột thôi, người làm nông ai mà chẳng lột da vài lần một năm?

“Mau về nhà đi, đừng làm lỡ buổi chiều học bài.” Mặt Dương Kim Phượng đỏ bừng, mồ hôi nhễ nhại. Bà lấy khăn lau vài cái, rồi cầm lấy cái bánh bao.

Minh Nguyệt rót canh đậu xanh cho bà, như không nghe thấy: “Tối muộn có ai kéo lúa về cho mình không ạ?”

“Có, bác Khảm sẽ lái máy kéo của ổng tới, nói chuyện đâu vào đó rồi.” Dương Kim Phượng uống cạn một bát lớn canh đậu xanh, cảm thấy dễ chịu khắp cả lục phủ ngũ tạng.

Minh Nguyệt hỏi: “Mình có trả tiền dầu cho ông không? Ai sẽ bó lúa trên xe ạ?”

Dương Kim Phượng mắng cô bé: “Con lúc nào cũng lo lắng chuyện bao đồng, ai bó lúa á? Chẳng lẽ là con bó lúa à? Con lo mà học bài của con đi, ngày nào cũng hỏi đông hỏi tây!”

Minh Nguyệt muốn được bó lúa. Hồi Lý Vạn Niên còn sống, ông dùng chiếc xe ba bánh bán đậu phụ để kéo lúa mì. Lúa được chất cao ngất, Minh Nguyệt trèo lên, trên trời cũng treo một vầng trăng sáng, cô bé ngồi trên đống lúa hát ca, cảm thấy thật tự do, được ánh trăng chiếu rọi, gió thổi vào mặt nóng hầm hập.

Dương Kim Phượng chẳng bao giờ kiên nhẫn với cô bé, chỉ biết giục cô học. Minh Nguyệt đã quen rồi, vẫn hỏi tiếp: “Vậy chờ mọi người bận xong, có nhà nào có thể giúp mình một tay không ạ?”

Dương Kim Phượng mệt muốn chết, mắng cô bé cũng thấy tốn hơi.

Minh Nguyệt bèn chạy lại bó lúa, tay bị rơm rạ cào đau rát. Chờ Dương Kim Phượng ăn xong, cô bé xách giỏ chậm rãi bước ra khỏi ruộng lúa. Xa xa, máy gặt gầm rú chạy qua, nó há cái miệng lớn, chỗ nào nó đi qua, lúa mì chỉ còn lại thân rạ cụt ngủn, thật kỳ diệu, thật nhanh, chẳng biết nhanh hơn sức người bao nhiêu lần.

Bao giờ lúa nhà mình mới được dùng máy gặt nhỉ? Lòng Minh Nguyệt rối bời, nếu mình có thể sớm đi làm công nhân kiếm tiền thì có lẽ sẽ được? Minh Nguyệt muốn đi làm công nhân, cô bé hình như đã bị Phạm Tiểu Vân lôi kéo, hoặc là những người khác, những người hân hoan trở về nhà mỗi dịp cuối năm.

Nhưng Dương Kim Phượng bảo cô bé phải học cho tốt. Cô bé có thích việc học không? Cô cũng chẳng rõ, không thể nói là thích, cũng không thể nói là không thích, bà bảo học tốt thì cô bé sẽ chăm chỉ, bảo cô bé đi trồng một mẫu lúa mì, cô bé cũng sẽ cố gắng. Điều cô bé lo lắng là, cố gắng phải đổi được tiền mới tốt, còn việc cố gắng học hành lại phải tốn tiền, cô giáo lại đòi nộp tiền tài liệu cuối kỳ rồi.

“Minh Nguyệt!” Bát Đẩu không biết từ đâu tới, đội mũ rơm, tay cầm lưỡi hái: “Bà cháu vẫn còn ở ngoài ruộng à?”

Minh Nguyệt nói: “Vâng, chú Bát Đẩu ăn cơm chưa ạ?”

Bát Đẩu nói: “Ăn rồi, chú vào giúp bà cháu một tay.”

Minh Nguyệt rất vui: “Nhà chú xong việc chưa ạ?”

Nhà Bát Đẩu chưa xong việc, nhưng chú ấy lại thích chạy sang nhà hàng xóm giúp một tay, chẳng cần ai nhờ, chú ấy tự mình chạy đến. 

Chú Bát Đẩu này là sao nhỉ? Hèn chi mẹ chú ấy cứ mắng chú hoài. Phải chăng chú ấy làm vậy để được người ta khen một câu tốt bụng? Minh Nguyệt không hiểu chú ấy, cô bé chỉ biết chú Bát Đẩu hay sĩ diện, bà cô nói vậy.

Cả mùa gặt nóng bức như thế, mệt nhọc như thế, rốt cuộc thì kiếm được mấy đồng tiền? Đúng là chẳng đáng để trồng trọt, quá không đáng, nhưng những người già, người trẻ, không bám lấy mảnh đất này thì biết đi đâu. Còn những người trẻ tuổi có sức lực thì bị thành phố lôi đi dùng trước, đợi đến khi già yếu, không làm nổi nữa thì vẫn phải quay về với đất đai.

Tất cả những điều này Minh Nguyệt đã sớm biết.

Trên đường đạp xe về cùng các bạn học, cô bé nhìn thấy một hàng người dài dằng dặc đang xếp hàng trước cửa trạm thu mua lương thực. Phần lớn là đi xe ba bánh, hiếm thấy xe kéo phẳng nữa. Kể từ khi lên cấp hai, trong đầu Minh Nguyệt thường xuyên nảy ra những câu hỏi. Cô dừng xe bên đường, nghển cổ nhìn vào bên trong trạm.

Trong trạm có nhân viên, có cân, phải kiểm tra chất lượng lúa gạo. Những nhân viên đó được gọi là ăn lương thực thương phẩm, ý là ăn cơm nhà nước. Minh Nguyệt thấy họ trông rất oai vệ, trong miệng người thôn Tử Hư, một người nếu có thể ăn lương thực thương phẩm thì đó là người thành đạt và tốt số lắm.

“Lý Minh Nguyệt, cậu đứng đây làm gì, sao không đi nữa?”

Trương Lôi xuống xe, Minh Nguyệt quay đầu: “Mình xem chút thôi.”

Người ta đang bốc dỡ lúa bên trong, một bao lúa nặng như vậy, dùng hông đỡ, tay ôm, cánh tay của ông lão nổi đầy gân xanh, Minh Nguyệt nhìn rõ mồn một. Trông ông lão phải ngoài bảy mươi đang thở hổn hển.

Làm nông dân thật đáng thương, trong lòng Minh Nguyệt có một nỗi buồn mơ hồ. Cô hiểu, nếu Lý Vạn Niên còn sống, ông cũng sẽ đứng trong hàng ngũ dài này, chờ người ta kiểm tra lúa. Cô yêu ông, yêu ông nhất, nhưng Lý Vạn Niên đã chết rồi.

“Người thành phố có phải nộp công lương không?” Minh Nguyệt bắt chuyện với Trương Lôi.

Trương Lôi nhìn cô bé như thể cô bị ngốc: “Người thành phố có trồng trọt đâu mà nộp công lương?”

Minh Nguyệt vô thức thốt lên: “Nay ta có công đức chi đâu, xưa chưa từng cày cấy vun trồng.” 

Trương Lôi nhìn cô bé một cái: “Cậu thuộc bài thơ Quan Cát Mạch à? Bài này đâu có trong sách giáo khoa của bọn mình.”

Minh Nguyệt biết cô bạn hơi ngạc nhiên: “Trong sách của thím mình cho có.”

Trương Lôi “ồ” một tiếng: “Sao cậu lại nhớ ra đọc bài này?”

Minh Nguyệt nói: “Tự nhiên nghĩ đến, đọc bừa thôi.”

Trương Lôi có vẻ nhìn lén cô bé bằng ánh mắt khác: “Người thành phố đi làm kiếm tiền, nông dân trồng trọt nộp công lương, đó là chuyện rất bình thường.”

Trương Lôi có uy quyền nhất định trong trường, cô bé luôn sắc sảo, có ý tưởng độc đáo, rất khác biệt so với những học sinh ở lại khác, mọi người đều có chút nể sợ cô bé.

Thế nhưng Minh Nguyệt lại nói: “Mình không nghĩ đó là chuyện bình thường.”

Lần này Trương Lôi thực sự có chút ngạc nhiên, bởi vì chưa từng có ai chất vấn quan điểm của cô bé, cô bé luôn rất quả quyết, rất thản nhiên, còn Minh Nguyệt trong mắt cô bé thì rất trẻ con.

“Chỗ nào không bình thường?”

Minh Nguyệt nói: “Mình không nói rõ được, dù sao mình cũng không cảm thấy đây là chuyện bình thường. Người thành phố làm việc kiếm được tiền, nhưng nông dân nộp công lương thì lại không được trả tiền.”

Trương Lôi bĩu môi: “Đất đã cho cậu trồng rồi, đương nhiên phải nộp chứ.”

Minh Nguyệt hỏi ngược lại: “Tại sao trồng trọt thì nhất định phải nộp?”

Minh Nguyệt nói: “Việc vẫn luôn như thế cũng chưa chắc đã là chuyện đúng.”

Cô bé thực ra không chắc chắn, nhưng trong lòng có ý nghĩ này nên cô bé cứ nói ra.

Trương Lôi nhìn cô bé một cách kỳ lạ: “Thật không ngờ, cậu cũng cá tính đấy.”

Minh Nguyệt thầm nghĩ, cô có cá tính hay không thì không rõ, nhưng dù sao cô nghĩ không giống cô bạn.

“Chuyện này không phải chuyện bọn mình nên quan tâm, đừng nhìn nữa, có thời gian rảnh này thì cậu nên làm thêm mấy bộ đề đi.” Trương Lôi nở một nụ cười không rõ ý tứ rồi đạp xe bỏ đi.

Minh Nguyệt biết Trương Lôi chẳng coi ai ra gì, hôm nay cô bé cãi lại Trương Lôi, chắc chắn Trương Lôi sẽ rất khinh thường cô bé, nhưng không sao, Minh Nguyệt là vậy, trong lòng cô bé vừa cô độc vừa mơ hồ, ai yêu ai ghét cô bé, ai khinh thường ai tôn trọng cô bé, đều không quan trọng.

Đợt này giáo viên thu tiền tài liệu cuối kỳ rất khó khăn, vì học sinh không có tiền. Quá nhiều người trong lớp không thể học nổi Toán, tiếng Anh, thành tích tệ kinh khủng, thầy cô tức chết đi được. 

Giáo viên nói, các em chỉ xứng đi làm công nhân, mà đi làm công nhân cũng chẳng ai muốn nhận đâu. Minh Nguyệt ngồi dưới nhìn thầy cô nổi cơn tam bành, phòng học rất yên tĩnh, mấy cậu con trai bàn sau bị mắng thì đang ngủ, cô bé cảm thấy thầy cô sắp thăng thiên đến nơi, sắp ngất xỉu rồi, mồm miệng chửi mắng đến đỏ bừng.

Trương Lôi đeo tai nghe, cô bé có một máy nghe nhạc cầm tay, là mẹ cô bé tặng để nghe luyện tiếng Anh. Cô bé miệt mài luyện nghe, xung quanh xảy ra chuyện gì cũng không ảnh hưởng đến cô bé.

“Các em đúng là một lũ vô dụng, ngu ngốc, chẳng học được gì, lại còn lười biếng không chịu động tay chân. Thôi thì đừng học nữa, nghỉ học đi làm công nhân bây giờ luôn đi, đỡ tốn cho bố mẹ được hai đồng!” Giáo viên chủ nhiệm gào lên đến cuối cùng, giọng khản đặc.

Sự thật cũng là như vậy, phần lớn học sinh trong lớp đều ngu ngốc, lười biếng, không có tố chất để học tập. Nhưng biết làm sao được? Họ chẳng thể đi đâu cả, chỉ có thể ở lại đây. Giáo viên cũng chẳng còn cách nào, họ không thể lên thành phố dạy học, chỉ có thể dạy những học sinh như thế này, tất cả mọi người đều là những kẻ cùng chung số phận.

Học kỳ trước có một giáo viên Hóa học đã nghỉ, nghe nói ông ấy có người thân ở huyện thành phố. Trường học cũng lẻ tẻ có vài học sinh chuyển đi, có người theo bố mẹ đi làm công nhân ở nơi khác để học, có người thì bỏ học giữa chừng, giống như hoa liễu bay theo gió, rơi rụng khắp nơi.

Khi giáo viên chủ nhiệm vừa rời đi, lớp học trở nên sống động hơn, người cười người nói vẫn như cũ. Mấy cậu con trai phía sau lén lút đi ra ngoài, không rõ làm gì, học hết nửa tiết mới lững thững bước vào, trên người đầy mùi thuốc lá. Thầy giáo Ngữ văn liếc nhìn họ, không mắng mỏ, thầy chỉ lo việc dạy của mình, chỉ cần học sinh có học hay không không gây rối là được.

Nghe nói lớp tám sẽ phân ban, trường sẽ lập một lớp trọng điểm. Tỷ lệ đỗ đại học của trường cấp hai nông thôn không thể so với thành phố, nhưng ít ra cũng phải gửi gắm được vài học sinh, đây là vấn đề thể diện. Giáo viên chủ nhiệm đã gặp riêng một số học sinh để nói chuyện, dài dòng khuyên nhủ mọi người.

“Các em khác biệt, những đứa trẻ trong lớp kia, các em ấy kiếm được cái bằng tốt nghiệp cấp hai là xong rồi, còn các em là phải học lên cấp ba, lên đại học. Để tạo cho các em một môi trường tốt không bị ảnh hưởng, trường sẽ tách riêng thành một lớp vào năm lớp tám, các em phải cố gắng lên nhé!”

Khoảng mười mấy người vây quanh giáo viên chủ nhiệm nghe cô răn dạy, Minh Nguyệt cũng ở đó. Những lời này cô bé thực ra đã nghe rất nhiều lần rồi, trong lòng không có gì xúc động, cô bé không biết những người khác có giống mình không, đầu óc cứ như có đám mây trú ngụ, chốc lát lại bay ra một hình thù này, chốc lát lại bay ra một hình thù khác, có rất nhiều suy nghĩ, nhưng không có cái nào chắc chắn.

Nhưng vì giáo viên chủ nhiệm đã tìm đến cô bé, cô bé liền được xếp vào nhóm học sinh được đặt kỳ vọng. Một người một khi được người khác xem trọng thì chính bản thân cũng ngại không cố gắng làm cho ra trò.

Cây dương to xanh um không thể xanh hơn được nữa, chẳng rõ chim Đỗ Quyên đã đi đâu, hồi gặt lúa nó hót suốt ngày, giờ đột nhiên không nghe thấy nữa. 

Trên đồng ruộng bốc cháy lớn, rồng lửa chạy khắp vùng hồ, vừa bi tráng vừa bao la, dường như có thể cháy đến tận đường chân trời, thiêu đốt cả bầu trời. Rạ lúa, sâu bọ, cỏ dại, từ đầu này đến đầu kia, cuốn hết vào ngọn lửa này. Sự mệt mỏi, sự giận dữ, sự oán trách, và cả sự kỳ vọng của người làm nông cũng cuốn theo.

Trên mặt đất cháy sạch, người ta sẽ đợi để trồng ngô kế tiếp.

Minh Nguyệt nghỉ hè rồi, trước kỳ nghỉ, trường tổ chức một kỳ thi khảo sát chất lượng. Cô bé cảm thấy mình thi không tệ, dù sao cô bé rất chăm chỉ trong học tập hàng ngày, đã cố gắng hết sức.

Cứ đến kỳ nghỉ hè, Đường Đường không phải đến mẫu giáo là lại muốn chạy lung tung, con bé không chịu ngồi yên ở nhà. Minh Nguyệt dạy bé đánh vần, đếm số. Đầu óc Đường Đường không được lanh lợi cho lắm, chỉ đếm được đến năm, đếm nhiều hơn là quên. 

Dương Kim Phượng lờ mờ cảm thấy không ổn, e rằng Đường Đường không có thiên phú học tập. Hồi Minh Nguyệt bốn năm tuổi đã có thể thuộc lòng những đoạn dài trong sử ca, Lý Vạn Niên chỉ dạy qua loa một lần, mọi thứ đều ghi nhớ vào đầu Minh Nguyệt.

Cũng chính vì thế, Dương Kim Phượng từ hồi đó đã khẳng định rằng Minh Nguyệt sau này chắc chắn sẽ thành đạt, chắc chắn sẽ học giỏi.

Dương Kim Phượng bảo Minh Nguyệt trông chừng Đường Đường, không được chạy ra ao nước, cũng không được chạy ra đường lớn. Minh Nguyệt có quá nhiều việc phải làm, phải ôn bài, phải trông Đường Đường, phải nấu cơm, trong bếp khói bếp lửa nóng làm người cô bé nhễ nhại mồ hôi. 

Đường Đường nói muốn uống súp mì căn, Minh Nguyệt dẫn bé cùng đi hái rau dền, hái cà chua, rồi lại đến cổng nhà thím Phùng gọi: “Thím ơi, cháu hái chút rau thì là ạ!”

Trước cửa nhà thím Phùng có trồng thì là, còn có một cây tiêu Tứ Xuyên rất tốt, lá cây vừa dài vừa to, dùng để làm tương thì ngon tuyệt vời. Nhà thím Phùng rất nhộn nhịp vào dịp nghỉ hè, cặp con trai con gái của thím đã về. 

Phùng Lỗi nghe thấy tiếng người bèn đi ra xem, anh không nhớ rõ Minh Nguyệt: “Em là con cái nhà nào thế?”

Đường Đường liền khoe toang: “Bà em là Dương Kim Phượng, bán đậu phụ!”

Phùng Lỗi cười: “Đậu phụ nhà em ngon lắm, hái đi, muốn hái bao nhiêu thì hái.” Phùng Nguyệt em gái anh cũng bước ra, hai anh em đều đeo kính, trông rất có học thức.

Minh Nguyệt nhìn họ, họ đều mỉm cười, khi nói chuyện lại đẩy gọng kính một chút. Minh Nguyệt cảm thấy anh em nhà họ Phùng rất khác biệt, có một khí chất nào đó, dù sao không phải cái khí chất của thôn Tử Hư. 

Họ nhiệt tình mời cô bé và Đường Đường ở lại ăn kem, nhà thím Phùng có tủ lạnh, trong tủ lạnh lại có kem, chẳng cần phải ra tiệm tạp hóa mua, họ chỉ cần quay người, bước vào nhà, rồi lấy ra hai cây kem.

“Minh Nguyệt, mẹ chị nói em thích đọc sách, em muốn đọc cứ lấy đọc đi, đừng ngại.” Phùng Nguyệt nói chuyện nhẹ nhàng, lại rất thích cười, Minh Nguyệt thấy ngượng ghê, cô bé cũng không hẳn là thích đọc sách, cô bé thích nghe Lý Vạn Niên kể chuyện hơn.

Minh Nguyệt “dạ” một tiếng trả lời, cô bé cảm thấy anh em nhà họ Phùng giống như người ở một thế giới khác, nhà cô bé và nhà thím Phùng đều ở thôn Tử Hư, nhưng lại giống như hai thế giới. 

Cô bé đột nhiên nhớ đến Lý Thu Tự đã gặp hồi mùa xuân, người đó dường như ở một thế giới xa xôi hơn, hoàn toàn không liên quan gì đến cô bé. Thật kỳ lạ, rõ ràng đều là con người, đều sống trên cùng một trái đất… Minh Nguyệt xoa xoa mặt, cảm thấy cây kem lạnh thật dễ chịu.