Trăng Sáng Ngàn Vạn Dặm – Tung Hổ Khứu Hoa

Trong thôn có nhà đang xây nhà, những người thợ đá cởi áo khoác ngoài, chỉ mặc áo thu, nay đang xây tường, cũng có phụ nữ làm công việc tạp vụ. Lý Thu Tự tìm thấy Bát Đẩu ở đây, anh ta đang giúp trộn vữa. Ở đây không có ai quá trẻ, về cơ bản đều trên bốn mươi tuổi, người lớn tuổi nhất, bảy mươi tuổi cũng đang làm.

Nhà này ở tận phía bắc của thôn. Nền đất rộng, đối diện là cánh đồng đang trổ lên những cây mạ non. Mọi người có dụng cụ trong tay, làm việc vang lên tiếng leng keng. Lý Thu Tự gọi một tiếng, Bát Đẩu nghe thấy, từ từ đứng dậy nhìn, nhận ra là quý nhân của Minh Nguyệt, vội vàng đi tới.

“Ngài Lý.” Bát Đẩu rất nhiệt tình, xoa xoa tay.

Lý Thu Tự cười nói: “Chào anh, làm mất chút thời gian của anh, cho tôi một chút thời gian nói chuyện được không?” Anh lấy ra một bao thuốc lá từ trong túi, rút một điếu. Bát Đẩu vội vàng dùng hai tay nhận lấy, cài lên sau tai.

Gió ở đầu thôn lớn, như thổi đến từ bốn phương tám hướng cánh đồng hoang vắng. Quần áo Lý Thu Tự bị gió thổi bay phần phật. Bát Đẩu nhìn anh, thầm nghĩ người này quả thực tướng mạo đường hoàng, tài năng xuất chúng, nói chuyện lại lịch sự như vậy. Rất phù hợp với hình dung quen thuộc của Bát Đẩu về người trí thức, người có văn hóa.

Lý Thu Tự nói rõ ý định của mình với anh ta, đưa tiền cho anh ta. Bát Đẩu là người nhiệt tình: “Ngài Lý yên tâm, tôi nhất định sẽ thuyết phục được bà ấy đưa bà ấy đến huyện, đảm bảo không để bà ấy biết đây là anh sắp xếp.”

Lý Thu Tự nói: “Ít nhất phải chụp CT kiểm tra phổi.”

Bát Đẩu được người khác tin tưởng, lại là người tốt như Lý Thu Tự tin tưởng anh ta, càng thêm vui mừng. Anh ta dường như lập tức có thêm tự tin, một người thành phố như vậy cũng tìm anh ta giúp việc. Lý Thu Tự đưa hết số thuốc còn lại cho anh ta: “Tiền lộ phí tính vào trong đó. Phải làm phiền anh đi một chuyến rồi. Mong anh thông cảm.”

Bát Đẩu nói: “Ngài Lý khách sáo quá. Anh là đại thiện nhân, tôi không thể sánh bằng. Giúp anh chạy việc vặt thì tôi làm được.”

Lý Thu Tự không làm mất thời gian làm việc của anh ta, nói muốn trở về. Bát Đẩu vội vàng ném hộp thuốc lá cho đống thợ đá: “Mỗi người một điếu, có phần hết!” Các thợ đá cười nhận thuốc, lẩm bẩm Bát Đẩu lại bắt đầu hào phóng quá mức rồi, mắt nhìn về phía Lý Thu Tự.

“Ngài Lý, anh lái xe an toàn nhé.” Bát Đẩu rất chú trọng lễ nghĩa: “Nếu không bận có việc, kiểu gì cũng phải mời anh vào nhà uống chén trà.”

Lý Thu Tự cười nói: “Hôm khác có thời gian, anh cứ bận việc đi.”

Bát Đẩu thầm nghĩ, người càng như thế này lại càng không có vẻ kênh kiệu.

Đợi xe Lý Thu Tự chạy đi, Bát Đẩu quay lại, mọi người trêu anh ta: “Bát Đẩu quen được quý khách nào thế?”

Bát Đẩu nói: “Là ngài Lý lo việc học hành cho Minh Nguyệt.”

“Người này lòng tốt quá, ngàn năm có một.” Thợ đá dừng tay hút thuốc, có người cầm hộp thuốc lá nhìn kỹ: “Ối, thuốc lá Trung Hoa, hôm nay được nhờ phúc Bát Đẩu rồi!”

Bát Đẩu càng cảm thấy được tôn trọng, rất vinh dự, không ngớt lời khen ngợi Lý Thu Tự.

Các thợ đá được một điếu thuốc lá Trung Hoa, cảm thấy hương vị ngon, liền vui vẻ một lúc.

—

Con người sống, ai làm việc nấy. Người xây nhà thì xây nhà, người đi học thì đi học. Minh Nguyệt nghe những lời đó của cô giáo Kiều, tuy miệng không nói, nhưng chúng như đã gieo một hạt giống vào lòng cô. Cô không hiểu Lý Thu Tự đối xử với mình như vậy là có ý gì. Cô không nhịn được quan sát bạn học. Sau giờ tự học buổi tối, trong số các học sinh đi về, có người được bố đến đón.

Vừa ra khỏi trường, người ta vui vẻ gọi bố, rồi cùng nhau đi về. Hai bố con ai đi đường người nấy, không có hành động thân mật nào. Minh Nguyệt đứng ở cổng nhìn. Tần Thiên Minh mua đồ ăn về, bước tới gọi cô: “Lý Minh Nguyệt? Làm gì thế?”

Tần Thiên Minh chia cho cô một quả trứng ngâm tương. Giờ tự học buổi tối quá dài, vừa tan học là bụng đói meo, học sinh liền kéo nhau ra ngoài kiếm ăn.

“Bố cậu có thương cậu không?” Minh Nguyệt từ từ bóc vỏ trứng.

“Thương chứ, bố mình thương mình nhất. Vì mình học tốt hơn em trai. Nhà mình không hề trọng nam khinh nữ.”

Minh Nguyệt không thể hỏi tiếp được. Bố cậu hay xoa mặt cậu không? Có nắm tay cậu không? Có đùa giỡn cùng nhau không? Những điều này dường như là chuyện của trẻ con.

Càng không cần nói đến người thân.

Minh Nguyệt thấy chuyện này quá phức tạp, cố gắng không nghĩ nữa. Lý Thu Tự không có ý đồ xấu với cô, cô nghĩ gì ở đây chứ? Cô đâu phải lần đầu tiên quen anh.

Cô liền hỏi Tần Thiên Minh gần đây đọc sách gì, hỏi giáo viên ban xã hội giảng bài thế nào.

“Có lúc mình thấy giáo viên giảng không đúng lắm, nhưng lại không biết sai ở chỗ nào. Giáo viên có lúc lại thích mở rộng, thích thảo luận chuyện quốc gia đại sự. Cậu biết không? Giáo viên Lịch sử của bọn mình còn lên mạng, nghe nói cãi nhau với người khác trên diễn đàn.”

“Ban tự nhiên khác với ban xã hội. Giáo viên bọn mình không mở rộng.” Minh Nguyệt cười nói: “Lần trước mình mua bánh mì kẹp thịt ở cổng, cậu đoán họ nói gì? Họ nói Mỹ bầu ra một người da đen làm tổng thống.”

“À, Obama. Mấy bạn nam rất thích nói về ông ta, nói ông ta diễn thuyết rất có sức hút. Giáo viên bọn mình nói, Mỹ có nhiều tổng thống học luật, từng làm luật sư. Obama này cũng học trường luật.”

“Cậu nói xem, tại sao người ta thích nói về những chuyện này, còn cả chuyện ngôi sao, xung quanh không nghe thấy ai tụ tập lại nói chuyện phiếm về Toán hay Lý.” Minh Nguyệt nói: “Cậu có thấy không, ai cũng có thể thảo luận những thứ liên quan đến ban xã hội, ngay cả chú bán bánh mì kẹp thịt bên đường.”

Tần Thiên Minh cười nhai trứng kho: “Còn vì sao nữa, vì Toán và Lý khó quá, quá nhiều người không học được. Nhưng ví dụ như tin tức sự kiện thì khác, chỉ cần có miệng, ai cũng có thể phát biểu ý kiến.”

Minh Nguyệt nói: “Đúng vậy, tư tưởng lớn gặp nhau, nên giáo viên các cậu mới cãi nhau với người khác. Chuyện này dễ gây tranh cãi nhất.”

“Mình cũng từng cãi nhau với người khác trên diễn đàn, tức chết đi được. Đợi mình học đại học rồi sẽ chiến đấu. Có lúc mình tức mà không làm gì được. Mình nhất định phải trang bị cho mình lý luận phong phú, cãi nhau với người khác sẽ phản bác được họ.”

“Tại sao phải cãi nhau trên mạng, không quen biết nhau, nên giao lưu trao đổi với người ngoài đời thực, nói chuyện mặt đối mặt. Phản bác được họ thì sao? Họ có thể chỉ là thấy không nói lại cậu thôi, chứ chưa chắc đã thực sự đồng ý với quan điểm của cậu.”

Hai người càng nói càng hăng, bước đi cũng càng lúc càng chậm.

“Nếu nhận thức của một người là sai thì nên sửa chữa cho họ để chính danh.” Tần Thiên Minh nói xong, hình như thấy chưa hoàn thiện, bổ sung: “Mình muốn nói là một số vấn đề lớn về đúng sai. Có những chuyện, có lẽ bên nào nói cũng có lý.”

“Cái nhận thức sai này rốt cuộc là từ đâu mà ra?” Minh Nguyệt suy nghĩ: “Hồi tiểu học, giáo viên dẫn chúng mình đến nghĩa trang liệt sĩ quét mộ. Cũng là nghe giáo viên giảng, có người khóc, có người lại cười. Giáo viên giáo dục cậu ta, cậu ta chỉ là không dám chọc giáo viên tức giận nữa nên nín cười thôi, chứ không cảm thấy mình cười trong hoàn cảnh này là không đúng. Đâu phải trẻ con ba tuổi, tại sao nghe chuyện đau thương như vậy mà vẫn cười được?”

Cô nhìn xung quanh, hạ giọng: “Mình không nói xấu người khác, cũng không tự cho mình là tốt. Trường mình lớn như vậy, có một số bạn học giá trị quan có vấn đề, hoặc phẩm hạnh có vấn đề, thậm chí thành tích của họ còn rất tốt.”

Minh Nguyệt nói: “Ông mình có một cuốn Ngữ Lục của chủ tịch Mao, hồi nhỏ mình không hiểu, bây giờ thì hiểu được một chút. Tết năm ngoái mình còn giở ra xem. Nghĩ đến giáo viên Chính trị, mình nghi ngờ thầy ấy chính là kiểu người mà chủ tịch Mao nói, kiến thức dĩ nhiên quan trọng, nhưng phục vụ cho ai còn quan trọng hơn. Mông lệch, đầu óc cũng lệch theo. Lời nói ra, chữ viết ra, đều là lệch lạc, xấu xa.”

Tần Thiên Minh suỵt một tiếng: “Nói nhỏ thôi.” Trong kỳ nghỉ, cô tiếp xúc với mạng internet, diễn đàn, mở mang tầm mắt. Cô cũng chẳng biết những cư dân mạng ảo kia rốt cuộc bao nhiêu tuổi.

Tần Thiên Minh thường ngày ít nói, nhưng trên mạng lại rất hoạt bát: “Đừng để người khác nghe thấy. Cậu nghĩ kiến thức nên phục vụ cho ai?”

“Vì nhân dân.” Minh Nguyệt không cần suy nghĩ.

“Ai là nhân dân?”

“Những người như chúng ta chính là nhân dân. Còn có rất nhiều người chất phác, sống cuộc sống đàng hoàng, đều là nhân dân.”

Tần Thiên Minh nói: “Cậu không hay lên mạng, không biết những điều cậu nói này đã lỗi thời rồi. Không phải mình nghĩ cậu lỗi thời, trên mạng có đủ loại tư tưởng mới. Đợi thi đại học xong, cậu lên mạng xem một chút là biết. À, trên mạng có rất nhiều người mắng ông ta.”

“Mắng ai?”

“Người mà cậu vừa nói đó.”

Minh Nguyệt nói: “Ông mình nói ông ta là người tốt. Mình đọc sách của ông ta, cũng thấy ông ta là người tốt. Một người luôn nghĩ cho nhân dân mà bị mắng, chỉ có thể nói những người mắng ông ta không cùng phe với nhân dân. Bất kể người ta nói gì là lỗi thời hay không, có những thứ sẽ không bao giờ lỗi thời. Giống như việc làm người của chúng ta, nhiệm vụ đầu tiên là phải lương thiện, điểm này sẽ không bao giờ lỗi thời.”

Tần Thiên Minh gật đầu: “Mình cũng nghĩ vậy, chúng ta nên lương thiện. Lý Minh Nguyệt, cậu nói hai mươi năm nữa, suy nghĩ của chúng ta sẽ thay đổi không?”

Minh Nguyệt nói: “Có những suy nghĩ có thể thay đổi, có những suy nghĩ không. Dù lớn lên chúng ta làm công việc gì, sống ở đâu, nhất định phải nhớ, làm người trước hết phải lương thiện.”

Hai người nhìn nhau cười, có một sự đồng thuận vui vẻ chung.

Tòa nhà dạy học đã tắt đèn, ký túc xá sáng đèn. Trong trường trồng những cây xanh quanh năm tươi tốt, tạo thành những bóng xám nhạt. Hai người đứng trong bóng xám, lại ăn thêm một quả trứng ngâm tương nữa. 

Minh Nguyệt không nhịn được cười. Chủ đề họ vừa nói rất lớn, giờ phút này lại trở thành ‘người nhỏ bé’, chỉ còn lại sự dư vị vô tận của quả trứng ngâm tương.

—

Vào cuối tuần, Minh Nguyệt biết chuyện Lý Thu Tự tới thôn Tử Hư.

Lúc cô gặp lại Lý Thu Tự có chút ngượng nghịu. Cô sẽ không vì người ngoài nói vài câu gì đó mà xa lánh anh. Trong lòng cô lờ mờ hy vọng những hành động đó của anh đại diện cho điều gì đó, nhưng lại thấy không đúng. 

Cô giáo Kiều trong một tiết học viết văn công khai giáo dục mọi người không nên yêu sớm. Cô còn phổ cập nhiều kiến thức, đặc biệt nhắc nhở nữ sinh phải cảnh giác với người khác giới, bất kể là người lạ bên đường hay người quen.

Sau giờ học, quả thật có người nhớ lại hồi nhỏ bị người thân s* s**ng, chỉ biết sợ hãi không biết chuyện gì, lớn lên mới hiểu đó là xâm hại. Minh Nguyệt nhớ đến chuyện của Đường Đường. Cô dường như cứ đối diện với Lý Thu Tự thì không còn chú ý đến điều gì nữa. Cô tin tưởng anh ngay từ đầu, yêu thích anh. Hình tượng của anh quá đỗi hoàn hảo.

Lý Thu Tự nói với cô về chuyện của bà. Minh Nguyệt tạm thời quên đi cô giáo Kiều, nhìn vào mắt anh. Đôi mắt anh thật đẹp, đôi mắt đẹp như vậy đã từng trở lại thôn Tử Hư một lần, thay cô ngắm nhìn phong cảnh quê hương.

“Bà có làm tàu hũ cho chú ăn không ạ?”

“Bà cán mì sợi, làm rất ngon.”

“Chú ăn mấy bát?”

“Hai bát.”

“Bà cháu ăn mấy bát, chú có để ý không?”

“Bà ăn một bát.”

“Đầy một bát không ạ?”

Lý Thu Tự cười: “Cái bát đó trông không nhỏ, một bát cũng không ít.”

Minh Nguyệt thầm nghĩ, như vậy là tốt rồi. Bà vẫn còn có thể cán mì sợi, còn có thể ăn một bát mì sợi. Cô nhớ lại hồi nhỏ Lý Vạn Niên kể chuyện tam quốc, nói Gia Cát Lượng làm nhiều, ăn ít, đó chính là điềm báo người sắp chết. Lúc đó cô vô cùng buồn. Cô hiểu ngay từ nhỏ, khi một người không ăn được nữa thì hỏng rồi.

“Mạ đã lên chưa ạ?”

“Lên rồi. Chú có để ý lúc tìm Bát Đẩu.”

“Lá cây dương đã rụng chưa ạ?”

“Rụng rồi. Trước chắn gió xe chú đã rụng mấy chiếc.”

Minh Nguyệt thầm nghĩ, sau khi mình rời nhà, không còn được thấy mùa xuân và mùa thu nữa. Gió xuân không thổi đến cô, mưa thu cũng không làm ướt cô. Cô thực ra chỉ thấy mười lăm mùa xuân thu ở thôn Tử Hư. Có lẽ, cả đời cô chỉ có bấy nhiêu đó.

Lý Thu Tự mỉm cười: “Còn muốn hỏi gì nữa không? Trong thôn các cháu có người đang xây nhà mới đó.”

Minh Nguyệt nói: “Chắc là xây cho con trai lấy vợ, phải xây nhà lầu.”

Lý Thu Tự mở cốp sau, ở đó có ớt, còn có trứng gà. Minh Nguyệt nhận ra ngay: “Cái này bà cháu xâu, cháu cũng biết làm.”

“Về nhà chúng ta làm món trứng xào ăn nhé?”

Cô thấy thế này thật tốt biết bao. Tại sao cô giáo Kiều lại nói những điều đó khiến lòng người ta phiền muộn. Cô đang yên ổn sống cùng Lý Thu Tự, cớ gì phải chỉ trỏ? Nghĩ đến đây, cô không muốn nghĩ sâu thêm nữa, chuyển sang nói chuyện với Lý Thu Tự về Tần Thiên Minh, nói cô bạn lên mạng cãi nhau với người khác.

“Tần Thiên Minh bình thường trông có vẻ rất điềm đạm, vậy mà lại cãi nhau với người khác.”

Lý Thu Tự nói: “Trong cuộc sống thực tại, mọi người có lẽ còn sẵn lòng lịch sự với nhau, nhưng lên mạng, không thấy, không sờ được, không ai quen biết ai, nói chuyện dễ mất kiểm soát.”

Minh Nguyệt đứng dậy: “Bạn ấy nói trên mạng có rất nhiều tư tưởng mới. Cháu không lên mạng, chú có biết tư tưởng mới là gì không?”

Lý Thu Tự dựa vào bếp lò cười: “Tư tưởng mới chính là một nhóm người thích chỉ trích người khác, chứng minh mình tiến bộ hơn. Thực ra, tư tưởng mới thực sự không có nhiều. Đều là những điều người khác đã nghĩ từ lâu, lại được đem ra nói, còn có thể bị xuyên tạc.”

“Ví dụ như gì ạ?”

“Ví dụ như…” Lý Thu Tự hơi suy nghĩ: “Ví dụ như bây giờ chú chỉ trích bà cháu, bà cháu không đủ hiểu cháu, cũng không cung cấp cho cháu điều kiện vật chất tốt. Những gia đình như nhà cháu rất lạc hậu, chỉ có thể khiến đời sau chịu khổ. Những người như cháu nên ít đi thì thế giới mới có thể ngày càng tốt hơn. Nếu có người phát biểu quan điểm như vậy, cháu có đồng ý không?”

Minh Nguyệt lắc đầu: “Không đồng ý. Nghĩ như vậy quá ngạo mạn.”

“Nhưng quan điểm như vậy đưa ra, chắc chắn sẽ có người chấp nhận. Có người có thể sẽ nhìn lại cuộc sống của mình, phát hiện quả thực là như thế. Bất kỳ quan điểm nào cũng sẽ có người tán thành, có người phản đối. Đợi cháu lớn lên, có lẽ sẽ có người nói với cháu, phụ nữ phải độc lập, không nên kết hôn, kết hôn chỉ là sự hy sinh, đàn ông đều là kẻ ích kỷ, tự do là quan trọng nhất. Chú chưa nói những điều này đúng hay sai, nhưng bây giờ mạng lưới dần phát triển, xã hội cũng đang phát triển, sẽ nảy sinh ngày càng nhiều quan điểm. Dù cháu có chấp nhận hay không, chúng chắc chắn sẽ ồ ạt tràn đến trước mặt cháu. Cháu bây giờ còn nhỏ, nhiệm vụ chính là thi đại học, ít tiếp xúc. Một khi cháu bước vào xã hội, những thứ này sẽ ảnh hưởng đến cháu. Cháu sẽ làm gì khi đối diện với đủ loại trào lưu tư tưởng mới được cho là như vậy?”

Minh Nguyệt ngưng thần suy nghĩ, nói: “Ít lên mạng, sống cuộc sống của mình, mặc kệ người khác cãi nhau.”

Lý Thu Tự cười: “Đó cũng là một phương pháp tốt.”

Minh Nguyệt nói: “Bất kể có bao nhiêu quan điểm, có những thứ nhất định sẽ không thay đổi. Cháu đã nói với Tần Thiên Minh, dù chúng ta lớn đến đâu cũng không được quên làm người trước tiên phải lương thiện.”

Lý Thu Tự nhìn cô, im lặng rất lâu không nói.

“Cháu nói sai rồi ạ?”

“Không. Lần này chú gặp bà cháu, nghĩ có những người cả đời có thể chưa từng rời khỏi thôn làng nhỏ bé đó, nhưng điều đó không ngăn cản bà làm người thành công. Bà có thể không được học hành nhiều, không hiểu biết quá nhiều thứ, nhưng chỉ cần hiểu cách làm người, đã vượt qua rất nhiều người trên thế giới rồi.”

Minh Nguyệt hơi xấu hổ: “Chú mà nói cho bà nghe, bà nhất định miệng không nói gì, nhưng trong lòng sẽ vui lắm.”

Cô vẫn còn nghi ngờ hỏi: “Nhưng vẫn nên đọc nhiều sách, làm người có tri thức, có văn hóa thì tốt hơn chứ ạ?”

“Về lý thuyết là vậy.” Lý Thu Tự lại nhanh chóng phủ nhận: “Nhưng cũng chưa chắc. Đừng đặt quá nhiều ảo tưởng về loại người này, đừng quá sùng bái họ. Họ có thể thực sự có tài năng và kiến thức thực thụ, nhưng họ cũng sẽ có những phán đoán sai lầm, tự đại, đầy ảo tưởng. Điều cháu cần tôn trọng là bản thân kiến thức, nhưng lòng dạ của người sở hữu kiến thức, ví dụ như một tinh hoa có học vị cao, có tiền có địa vị, chưa chắc đã sánh được với một bà lão nông thôn bán đậu phụ như bà cháu.”

“Ngay cả khi cháu gặp một giáo sư đại học, cháu cũng có thể nghi ngờ lời ông ấy nói sao?”

“Có thể, cháu có quyền nghi ngờ bất kỳ ai. Nghi ngờ không đồng nghĩa với phủ nhận, đó là một quá trình tư duy của cháu.”

Minh Nguyệt muốn nói rồi lại thôi, lời trong lòng quanh co, hỏi: “Cháu có thể nghi ngờ chú không? Nếu chú không tốt như cháu tưởng?”