Lên Đời - Mạnh Trung Đắc Ý

Ngày đầu tiên của năm 1990 mở đầu bằng những tràng pháo hoa. Dù nơi họ ở thuộc khu vực cấm đốt pháo nhưng nhóc Tư nhà họ Lạc cứ nằng nặc đòi đi đốt bằng được, thế là Lạc Bồi Nhân đành lái xe đưa mấy đứa em, bao gồm cả Cốc Kiều, đến khu vực được phép bắn pháo hoa.

Pháo hoa do Lạc Bồi Nhân mua, nhưng Cốc Kiều lại là người châm lửa gần hết số ấy. Hồi còn ở nhà, vì là chị cả, cô vẫn thường dẫn hai đứa em gái đi đốt pháo. Vốn dĩ Lâu Đức Dụ là người ưa sĩ diện, ở làng chẳng có gì thỏa mãn được cái tính khoe khoang của ông hơn màn pháo hoa ngày Tết. Bởi vậy, Cốc Kiều rất rành việc này, chẳng mấy chốc bầu trời đã bừng lên những đóa hoa lửa lộng lẫy.

Muôn vàn sắc màu của pháo hoa rọi vào mắt Cốc Kiều, nhưng giữa khoảnh khắc huy hoàng ấy, cô lại len lén liếc nhìn Lạc Bồi Nhân, người duy nhất không nhuốm chút sắc màu rực rỡ nào.

Nhóc Tư ghen tị ra mặt khi thấy chị họ được châm pháo hết lần này đến lần khác, liền nhao nhao đòi đốt thử. Nhưng bà Lạc đã dặn trước, vì an toàn nên nhóc Tư chỉ được xem chứ không được nghịch. Chẳng ai muốn gánh hậu quả nếu cậu nhóc táy máy, thế nên cuối cùng cậu chỉ được phép đứng nhìn.

Nhóc Tư bực bội ra mặt, bởi cậu đã tốn công nài nỉ để được đi, vậy mà kết cục người vui nhất lại là chị họ. Thôi thì cũng được, dù sao cũng là chị họ của mình. Nhưng lời cảm ơn của chị họ dường như chỉ dành cho mỗi anh Hai, chẳng hề có phần của cậu. Thấy cả chị Ba cũng được chị họ tặng găng tay, cậu nhóc lại càng tủi thân, vì vốn dĩ cậu cứ ngỡ mình là người đặc biệt nhất trong lòng chị họ.

Nhóc Tư bèn hỏi Lạc Bồi Nhân:

– Anh Hai, năm mới chị họ tặng gì cho anh thế?

Nhỏ Ba hừ một tiếng, khinh khỉnh nói:

– Bao giờ em mới bớt tò mò mấy chuyện này đi hả? Tặng quà giống nhau thì em cho là mình chẳng được coi trọng, còn tặng quà khác nhau thì em lại tị nạnh so bì, xem quà của mình có phải xịn nhất không. Bao giờ em mới hiểu ra là thế giới này không xoay quanh em hả? Em có phải người ai ai cũng quý mến gì cho cam mà lại quen cái thói ấy?

Đoạn, cô bé quay sang nói với Lạc Bồi Nhân:

– Anh Hai, anh đừng nói cho nó biết!

Nhóc Tư tức tối gắt lên:

– Chị lắm lời thật! Có liên quan gì đến chị đâu! Dù sao em cũng đáng yêu hơn chị! Không ai thích một phù thủy độc địa như chị hết!

Nhóc Tư suýt buột miệng gọi chị mình là “mụ phù thủy”, nhưng lại thấy chị Ba chưa già đến mức đó.

– Chị đây chẳng cần ai cũng phải thích mình. Nhưng chị khác em ở chỗ, hễ ai không ưa chị là chị nhìn ra ngay, còn người ta có không ưa em thì em cũng chẳng hay biết gì. Có khi họ ghét cay ghét đắng mà em vẫn ngỡ mình được chào đón lắm đấy.

Nhóc Tư tức anh ách mà nhất thời chưa biết bật lại thế nào. Thấy vậy, Cốc Kiều bèn lên tiếng phá tan bầu không khí gượng gạo, lần lượt chúc Tết từng người trong xe.

Được chị họ chúc Tết, nhóc Tư cũng chúc lại cô. Sau đó, nhờ có Cốc Kiều khích lệ, cậu đành quay sang, miễn cưỡng nói với nhỏ Ba:

– Chị Ba, chúc mừng năm mới!

Nhỏ Ba bèn mỉa mai chúc lại:

– Chúc em năm mới ai gặp cũng yêu ha!

Nhóc Tư chẳng mảy may nhận ra ý tứ châm chọc trong lời cô bé, cũng ngây ngô chúc lại y hệt:

– Em cũng chúc chị ai gặp cũng yêu!

***

Chín giờ sáng, Cốc Kiều và Tiêu Già gặp nhau như đã hẹn ở cổng bảo tàng mỹ thuật.

Tiêu Già mới biết Cốc Kiều là em họ Lạc Bồi Nhân qua lời Triệu Việt, nay lại hay tin cô đang ở nhờ nhà họ Lạc nên không khỏi ngạc nhiên. Càng nghĩ, cậu càng thấy duyên phận giữa người với người quá đỗi kỳ diệu.

Vừa trông thấy Cốc Kiều, Tiêu Già đã vội nói mình và Lạc Bồi Nhân là bạn bè, rồi cảm thán rằng thế giới dẫu rộng lớn mà nhiều lúc cũng thật nhỏ bé, không ngờ cô lại là em họ của bạn cậu.

Cốc Kiều không hỏi vì sao hôm qua cậu lại kể chuyện của cô cho Lạc Bồi Nhân. Cô đoán hẳn là Tiêu Già đã buột miệng nhắc đến tên mình, nếu không Lạc Bồi Nhân chẳng thể nào biết chuyện cô bắt chuyến tàu đêm đi lấy hàng.

– Chuyện mình đi bán dạo, và cả những chuyện khác nữa, sau này cậu đừng kể với bất kỳ ai nhé?

– Xin lỗi, mình có gây phiền phức gì cho cậu không? – Tiêu Già hỏi.

Dù không hiểu ngọn ngành, cậu vẫn đoán được việc mình nhắc đến tên cô đã khiến Cốc Kiều gặp rắc rối.

– Cũng không hẳn. Chỉ là ngoài anh họ ra, những người khác trong nhà đều không biết mình đi bán dạo. Ai cũng nghĩ mình chỉ làm công việc hành chính thôi.

– Cậu còn làm hành chính nữa à?

Cốc Kiều nhận ra Lạc Bồi Nhân quả thật rất kín miệng, chưa bao giờ chủ động tiết lộ chuyện của cô cho bất kỳ ai. Vì không dám tin tưởng khả năng giữ bí mật của Tiêu Già, cô chỉ kể cho cậu nghe những gì có thể tiết lộ, phân định rất rạch ròi chuyện nào nên nói, chuyện nào không.

– Cậu giỏi quá đi mất!

Cốc Kiều rất thích lối suy nghĩ này của Tiêu Già. Trong mắt cậu, cô là một người tài giỏi, thay vì là một kẻ đáng thương.

Để cảm ơn Tiêu Già đã không ngần ngại cho mình vay năm trăm năm mươi tệ, lần này Cốc Kiều cũng mang tặng cậu một đôi găng tay.

– Không cần khách sáo vậy đâu.

– Quà năm mới mình tặng cậu đấy.

Tiêu Già thoáng ngượng ngùng. Chỉ vì mải giúp bạn của bố giải mã một phần mềm mà hôm qua cậu đã quên khuấy việc đi mua quà năm mới. Dĩ nhiên, cậu chỉ đơn thuần giúp đỡ người ta chứ chẳng được trả cắc nào. Nếu Triệu Việt biết chuyện, chắc chắn anh ta sẽ mắng cậu ngốc, khi không lại cho người ta lợi dụng sức lao động của mình. Nhưng Tiêu Già lại xem những việc như vậy là cơ hội để tìm hiểu thế giới thông qua thực tiễn, nên chẳng bao giờ thấy mình thiệt thòi.

Từ trước đến nay, ngoài hai lần Lạc Bồi Nhân nhất quyết trả thù lao vì được Tiêu Già giúp chút việc thì chưa từng có ai chủ động trả công cho cậu. Ngay cả khi Lạc Bồi Nhân nằng nặc đưa tiền, ban đầu cậu cũng một mực từ chối. Cậu quan niệm bạn bè giúp nhau là lẽ thường tình, huống hồ Lạc Bồi Nhân cũng từng giúp cậu không ít việc. Chính anh là người đã tặng cậu vô số tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh, thứ hữu ích hơn hẳn những cuốn sách lập trình vừa cũ vừa đầy sai sót trên thị trường, giúp cậu mở mang rất nhiều.

Thế nhưng dạo đó, Lạc Bồi Nhân vẫn một mực đòi trả tiền cho Tiêu Già. Anh giải thích rằng nếu sự giúp đỡ này không mang lại lợi nhuận cho mình, anh có thể coi đó là bạn bè tương trợ lẫn nhau. Nhưng một khi anh đã kiếm được tiền từ nó, thì đây là một giao dịch sòng phẳng, và người làm ra thành quả phải được hưởng thù lao xứng đáng theo giá thị trường. Lạc Bồi Nhân còn nhấn mạnh rằng bất cứ ai kiếm được tiền từ công sức của Tiêu Già đều nên trả cho cậu một khoản phí tương xứng. Tiêu Già nghe xong thấy vô cùng hợp lý, chỉ có điều, làm sao để biết người ta có dùng việc đó để kiếm tiền hay không lại là một bài toán hóc búa với cậu. Ban đầu, cậu cũng thử hỏi han bạn bè, nhưng rồi nhận ra mình không thể rạch ròi chuyện tiền nong như họ, đành tặc lưỡi cho qua, không buồn tính toán nữa.

– Nhưng mình lại quên mang quà cho cậu mất rồi.

– Lời chúc cũng là một món quà quý giá mà. Cậu cứ dành cho mình những lời chúc tốt đẹp nhất mà cậu nghĩ ra là được rồi.

Dù Tiêu Già năm lần bảy lượt từ chối, Cốc Kiều vẫn kiên quyết trả lại cậu đủ năm trăm năm mươi tệ.

Hai người sóng bước dạo quanh viện bảo tàng. Tiêu Già vốn chẳng mấy mặn mà với các trường phái hội họa, từ chủ nghĩa cổ điển, tranh trừu tượng hậu hiện đại cho đến graffiti đương thời. Vốn không ưa sự phức tạp và một lòng tôn thờ chủ nghĩa tối giản, cậu chẳng tìm thấy mấy tác phẩm hợp nhãn mình trong này. Những bức tranh sơn dầu trên tường hay các pho tượng điêu khắc đều không thu hút cậu bằng những sản phẩm thiết kế công nghiệp. Cậu tâm sự với Cốc Kiều rằng mình ghét cay ghét đắng lối trang trí kiểu Baroque châu Âu trong các nhà hàng trong nước, cho rằng chúng vô vị hết biết.

Về khoản này, Tiêu Già tin Lạc Bồi Nhân là người hiểu cậu hơn ai hết, bởi anh cũng căm ghét kiểu trang hoàng của các nhà hàng bây giờ, vốn chỉ chăm chăm chạy theo chất Tây. Mà cái chất Tây trong mắt họ chẳng qua chỉ là mấy bức tranh diêm dúa và những cây cột to đùng bày la liệt khắp nơi. Triệu Việt thì trái ngược với họ, anh ta lại mê mệt phong cách ấy. Gần đây, anh trai của Triệu Việt mới tậu nhà, định trang hoàng theo lối Baroque nên anh ta đã nhờ một người bạn khác của Lạc Bồi Nhân đến vẽ bích họa lên tường và trần nhà cho anh trai mình. Người bạn này là một gã họa sĩ nghèo đam mê hội họa hiện thực cổ điển và tôn sùng Rubens.

Ai dè, gã ta lại coi việc vẽ trần nhà cho một tên trọc phú là sự sỉ nhục nặng nề nên đã tức giận từ chối thẳng thừng. Bị khước từ, Triệu Việt cũng thấy bẽ mặt, thầm nghĩ bụng: kẻ muốn kiếm tiền nhan nhản ra đấy, nếu không nể mặt Lạc Bồi Nhân thì mối này chưa chắc đã đến lượt gã hoạ sĩ kia, vậy mà gã ta còn dám làm cao với mình. Vốn là người hòa nhã, chuyện gì qua miệng Triệu Việt cũng có thể biến thành câu bông đùa, nhưng lần này anh ta không nén nổi bực dọc, liền mỉa mai thẳng mặt Lạc Bồi Nhân rằng việc anh mua tranh của gã họa sĩ kia đúng là một vụ đầu tư thua lỗ, thà mua quách tranh sao chép của Rubens còn hơn. Song, Lạc Bồi Nhân chẳng đếm xỉa gì đến anh ta.

Cái tên Rubens bất chợt khiến Cốc Kiều nhớ đến câu nói của Bách Linh. Đó là lần duy nhất cô được nghe về người họa sĩ này, khi Bách Linh bảo rằng trông cô thật giống những thiếu nữ trong tranh của ông. Dù vậy, cho đến tận bây giờ, cô vẫn chưa một lần được thấy tận mắt tác phẩm của Rubens.

– Mình nghĩ anh Lạc không ưa Rubens, bởi anh ấy chẳng mặn mà gì với phong cách Baroque cả. Việc anh ấy mua tranh của gã họa sĩ kia cũng chẳng phải để đầu tư, hoàn toàn chỉ vì động lòng trắc ẩn thôi. Vốn dĩ bức tranh ấy đâu phải do anh Lạc chủ động lùng mua.

Tiêu Già là người đã chứng kiến toàn bộ câu chuyện, nên khi thấy Cốc Kiều có vẻ muốn biết thêm, cậu liền kể tiếp:

– Mùa đông năm ngoái, gã họa sĩ ấy mang tranh đến tìm anh Lạc, ngỏ ý muốn vay hai trăm tệ, và dùng bức tranh ấy làm vật thế chấp. Chắc do thấy gã ta tội nghiệp quá nên anh Lạc đã mua đứt luôn.

Tranh vẽ ra không bán được, nhưng gã họa sĩ cũng chẳng buồn tìm kế sinh nhai khác. Gã ta khăng khăng rằng việc trang hoàng nhà cửa cho bọn nhà giàu hay vẽ quạt cho các tiệm bán đồ thủ công là tự hạ thấp phẩm giá của mình, nên cả ngày chỉ ru rú trong căn nhà trọ để sáng tác. Gã sống ở một ngôi làng cạnh Viên Minh Viên, nơi toàn những căn nhà dân tự xây, không có cả nhà vệ sinh lẫn phòng tắm, mùa đông muốn tắm rửa cũng phải ra nhà tắm công cộng. Tiêu Già đoán rằng, lúc tìm đến Lạc Bồi Nhân, có lẽ gã họa sĩ đã khánh kiệt đến mức không còn tiền đi tắm, thậm chí tiền nhà cũng chưa chắc đã trả nổi. Dù mái tóc dài vốn là nét đặc trưng của giới nghệ sĩ, Tiêu Già vẫn ngờ rằng mái tóc đuôi ngựa cậu thấy hôm đó chẳng qua là vì chủ nhân của nó không có tiền cắt tóc mà thôi.

Cũng vì động lòng trắc ẩn, Tiêu Già từng định dùng chút tiền tiêu vặt ít ỏi của mình để mua một bức phác thảo nhỏ của gã ta, nhưng chỉ đổi lại mấy cái lườm sắc lẻm.

Khác với Triệu Việt, Tiêu Già không cho rằng đó là lỗi của gã họa sĩ nghèo, mà ngược lại cậu còn tự vấn lương tâm. Cậu nghĩ bụng: “Có lẽ trong mắt một số người, lòng thương hại cũng đồng nghĩa với sự khinh miệt. Hẳn gã họa sĩ ấy đã nghĩ, mình lấy tư cách gì mà thương hại gã ta? Về mặt này, anh Lạc quả thực cao tay hơn mình, nên gã họa sĩ kia mới có thể thoải mái nhận sự giúp đỡ từ anh ấy mà không cảm thấy lòng tự trọng bị tổn thương.”

Cốc Kiều im lặng một hồi lâu. Mãi đến khi bị ánh mắt Tiêu Già chiếu tướng, cô mới cảm thấy cần phải nói gì đó:

Tiêu Già gật đầu tán thành:

– Anh Lạc còn chu cấp cho hai bạn có hoàn cảnh khó khăn trong khoa bọn mình nữa đấy.

Triệu Việt lại coi đó là một khoản đầu tư sớm cho tương lai. Khi Tiêu Già phản đối, anh ta chỉ cười khẩy, cho rằng nếu chỉ đơn thuần vì lòng trắc ẩn thì đám thanh niên thất học ở vùng núi nghèo khó chẳng đáng thương hơn sao? Sao chẳng thấy anh Lạc của cậu đến những nơi đó ban phát lòng tốt? Triệu Việt quan niệm, chỉ những người có xuất thân tương đồng mới có thể kết bạn với nhau, bằng không, đến ngồi chung một bàn nhậu cũng còn khó. Dĩ nhiên, cái mác “bạn bè” này có thể gắn cho bất kỳ ai, và Triệu Việt thì có “bạn bè” ở khắp mọi nơi. Nghe vậy, Tiêu Già chỉ biết cứng họng, dù trong lòng vẫn thấy quan điểm sống của Triệu Việt quá đỗi thực dụng. Dẫu vậy, cậu vẫn tin rằng tình bạn chân chính phải vượt lên trên những khác biệt về quan điểm sống, và những người bạn thực sự của mình cũng nghĩ như thế. Chính vì thế, dù Tiêu Già không đồng tình với nhiều suy nghĩ của Triệu Việt, tình bạn giữa họ vẫn chưa bao giờ sứt mẻ.

Vừa ra khỏi bảo tàng, Tiêu Già đã một mực đòi đưa Cốc Kiều về. Lần này, Cốc Kiều không từ chối. Cô đoán Tiêu Già là bạn của Lạc Bồi Nhân nên có lẽ cũng quen biết những người khác trong nhà họ Lạc, và hẳn cậu chỉ muốn nhân tiện đến thăm bạn mình.

– Cháu chào bác Cốc ạ.

Bà Lạc tưởng Tiêu Già đến tìm Lạc Bồi Nhân, liền đon đả chào hỏi:

– Bồi Nhân không có nhà, cháu vào phòng khách ngồi đợi một lát nhé. Cháu uống gì không?

Trước đây, bà từng gặp Tiêu Già ở nhà và cũng biết sơ qua về gia cảnh của cậu.

– Cháu không tìm anh Lạc. Cháu chỉ đưa Cốc Kiều về thôi, giờ cháu đi ngay. Bác không cần bận tâm đâu ạ.

Vì được Cốc Kiều dặn dò trước, lần này Tiêu Già rất biết ý. Ngoài chuyện lần đầu hai người gặp gỡ rồi lại tình cờ chạm mặt nhau ở câu lạc bộ tiếng Anh ra, những việc khác cậu đều giấu kín như bưng.

Bà Lạc vốn có thiện cảm với Tiêu Già, bèn mời cậu ở lại dùng bữa theo phép lịch sự. Song, Tiêu Già đã khéo léo từ chối thịnh tình ấy, bởi cậu còn việc quan trọng cần giải quyết.

Năm giờ chiều ngày hôm đó, Tiêu Già quay lại nhà họ Lạc. Cậu đã gom số tiền Cốc Kiều vừa trả cùng bốn mươi tệ vét nốt trong túi để mua một chiếc đồng hồ.

Người ra mở cửa là nhóc Tư. Vốn Tiêu Già quen hết mọi người trong nhà này, nên cậu nhóc vừa thấy cậu đã mừng rỡ gọi với vào phòng khách:

– Anh Hai ơi, anh Tiêu Già đến này!

Khi ấy, hầu hết mọi người trong nhà họ Lạc đều đang tụ tập ở phòng khách, chuẩn bị ăn cơm tất niên. Trong khi đó, Cốc Kiều lại lúi húi trong bếp phụ giúp chị Trương, cô đang định nấu món canh cá viên. Chẳng ai bắt cô phải làm thế, nhưng so với việc phải gồng mình hòa nhập vào một gia đình xa lạ, cô thấy ở trong bếp dễ chịu hơn nhiều.