Lên Đời - Mạnh Trung Đắc Ý

Năm mười tám tuổi, Cốc Kiều lần đầu tiên đi tàu hỏa đường dài. Trước khi lên tàu, cô đã hạ quyết tâm: dẫu cho chuyến này lên thành phố không tìm được Lâu Đức Dụ, cô cũng sẽ không quay về.

Trước giờ tàu chạy, Cốc Kiều ghé vội vào một tiệm cắt tóc để xén đi mái tóc của mình. Mái tóc dài tới thắt lưng được bán với giá sáu tệ rưỡi chỉ sau một nhát kéo. Vì đã ngã giá từ trước, ông chủ không muốn chịu thiệt bèn cắt phăng một nhát đến tận mang tai, khiến nó trông đến là nham nhở bởi tóc cô vốn dày, không thể túm gọn trong một lần cắt. Muốn sửa sang cho tươm tất thì phải trả thêm tiền, nhưng Cốc Kiều vừa tiếc của lại vừa phải vội ra ga nên đành mặc kệ, vội vã nhét tiền vào túi áo rồi rời khỏi tiệm.

Vừa bước ra đến cửa, cô đã nghe tiếng người bên trong tiệm rúc rích bàn tán:

– Sao ông cắt tóc cho con bé nhà người ta như bị gà mổ thế kia? May mà nó xinh gái nên để vậy trông cũng lém lỉnh phết.

Cứ thế, Cốc Kiều mang mái tóc gà mổ cùng hai bao tải căng phồng và một chiếc ba lô chen lên tàu.

Trong ba lô của cô, quá nửa là đồ ăn mẹ chuẩn bị – nào là bánh nướng có nhân, nào là trứng luộc. Cô vốn định để trứng ở nhà vì sợ ăn không hết, nhưng nghĩ đến việc có thể bán chúng trên tàu để kiếm thêm chút đỉnh thì lại cất vào. Trước lúc lên đường, mẹ dúi vào tay cô hai mươi bảy tờ tiền mười tệ, dặn cô cầm lấy để tiêu dọc đường. Bà bảo ở nhà kham khổ sao cũng được, chứ ra ngoài thì phải rủng rỉnh một chút. Cốc Kiều thừa biết đây gần như là toàn bộ của cải cả nhà mình, nếu không đã chẳng đến nỗi toàn tiền lẻ như vậy. Cô chỉ lấy năm tờ, dúi phần còn lại vào tay mẹ, nói:

– Con không dùng hết nhiều thế đâu ạ.

Cốc Kiều để lại tiền cho gia đình, chỉ mang theo một bao bí ngô và mướp hương to tướng. Cô nhẩm tính, trừ phần biếu chú Trần thì số còn lại đều có thể đem bán. Ở nhà, cô đã lây tính của bố, biết rằng mang những thứ này lên tàu bán cho người thành phố sẽ được giá hơn hẳn bán ở quê.

Dù Cốc Kiều không có ý định quay về, cô lại chẳng mang theo bao nhiêu quần áo, những bộ cô yêu thích đều để lại hết cho hai em gái, còn số cô mang đi chỉ là vài bộ quần áo cũ không muốn mặc nữa. Cô nghĩ mình ra ngoài thế nào cũng tìm được việc kiếm tiền, còn các em ở nhà với món nợ khổng lồ thế kia thì làm sao mà sắm sửa quần áo mới được.

Lúc lên tàu, Cốc Kiều mang tận hai bao lớn, thế mà lúc xuống tàu chỉ còn lại một. Trên tàu, cô đã bán hết veo nửa bao bột mì mới xay và nửa bao mướp hương, bí ngô, kèm theo đó là mười quả trứng luộc mà cô không nỡ ăn một quả nào.

Tháng Tám năm ấy nóng như thiêu như đốt. Vừa đặt chân xuống sân ga, Cốc Kiều còn chưa kịp lau mồ hôi đã vội móc túi lấy ra mảnh giấy ghi địa chỉ nhà chú Trần, rồi kéo lê chiếc bao tải căng phồng đi tìm trạm xe buýt. Xe buýt còn chật ních hơn cả tàu hỏa, cô bị đám đông chen lấn đến mức chẳng tài nào ngó được tấm sơ đồ tuyến đường dán trên thành xe. Mãi đến khi xe chạy qua năm bến, cô mới nhận ra mình đã đi ngược hướng.

Lúc Cốc Kiều vật vã kéo hành lý chen xuống khỏi xe buýt, khắp người ngợm và áo quần cô đều như vừa bị hấp chín, gương mặt lúc tái đi lúc đỏ bừng.

Cô đứng trước trạm xe buýt đợi chuyến kế tiếp đến ngõ Chân Kim, nơi một người bạn của bố cô là chú Trần sinh sống. Đây là lần đầu tiên Cốc Kiều thấy phố phường đông đúc xe cộ đến vậy, nhưng phần lớn chúng đều trông na ná nhau với vài ba màu sắc đơn điệu, nổi bật hơn cả là chiếc xe van thùng lớn màu vàng. Nhờ tấm biển quảng cáo to tướng ở trạm xe buýt, cô mới biết chiếc xe con màu đỏ đang chạy trên đường có tên là Xiali.

Ánh mắt Cốc Kiều rời khỏi dòng xe cộ, quét qua biển người mênh mông. Thành phố này đông dân là thế, vậy mà tìm đâu cũng chẳng thấy bóng dáng Lâu Đức Dụ.

Lâu Đức Dụ là bố cô, nhưng Cốc Kiều theo họ mẹ. Một năm trước, ông đã mang hết số tiền dành dụm của cả nhà đi, kể từ đó không trở lại nữa. Mãi đến ba tháng trước, khi các chủ nợ lũ lượt kéo đến tận cửa, mẹ Cốc Kiều mới hay chồng mình không chỉ mang hết tiền tiết kiệm mà còn vay mượn thêm mấy chục nghìn tệ. Gộp cả khoản lãi cắt cổ, tổng số nợ đã lên đến gần trăm nghìn tệ. Vào thời điểm ấy, một người thợ nề lành nghề mỗi tháng cũng chỉ kiếm được hơn một trăm tệ. Nghe con số khủng khiếp đó, mẹ Cốc Kiều uất đến ngất lịm. Hàng xóm phải gọi Cốc Kiều từ trường cấp ba tức tốc chạy về. Nhà cô bây giờ còn năm miệng ăn: bà ngoại tuổi già sức yếu, chân cẳng dạo này không còn vững, suốt ngày nằm liệt giường đến tự lo cho bản thân cũng chẳng nổi. Trong ba chị em, cô là chị cả, hai em gái hãy còn nhỏ không đỡ đần gì được, mẹ lại ngã bệnh. Cả nhà giờ đây chỉ còn biết trông vào cô.

Suốt ba tháng ròng, Cốc Kiều đã phải trơ mắt nhìn chiếc xe máy, tivi màu, dàn loa, nồi cơm điện trong nhà lần lượt bị người ta khuân đi để siết nợ, đến cả cái chổi đót mới mua và chiếc gáo múc nước bằng vỏ bầu khô cũng chẳng còn. Sau cùng, họ bị đám chủ nợ trong làng và làng bên ép phải dọn khỏi ngôi nhà ngói năm gian có hiên rộng để chuyển sang hai gian nhà đất chật chội. Hai chủ nợ này vốn là thông gia với nhau và cũng là chủ nợ lớn nhất của bố cô, đoán chắc món tiền này khó mà đòi lại được nên từ sáng sớm đã dắt theo hơn chục tên đàn ông đến chặn cửa nhà Cốc Kiều, buộc họ phải dọn đi. Thấy vậy, Cốc Kiều liền vác xẻng lao ra, gằn giọng quát đám đàn ông ngoài sân rằng nếu kẻ nào còn dám chặn cửa nhà cô mà chửi bới om sòm, cô sẽ liều mạng với kẻ đó.

Mấy người già trong làng thấy thế bèn khuyên giải rằng đã nợ thì phải trả là lẽ thường tình, nhưng một nhà năm người toàn đàn bà, người già và trẻ nhỏ mà bị hơn chục tên đàn ông chặn cửa chửi rủa thì dẫu có lý cũng thành vô lý, chi bằng cứ về nhà bàn bạc lại. Dĩ nhiên đám chủ nợ không chịu, Lâu Đức Dụ đã bặt vô âm tín, sản nghiệp của ông chỉ còn mỗi căn nhà này, nếu để chủ nợ khác chiếm mất thì họ biết tìm ai mà đòi. 

Rốt cuộc, mẹ Cốc Kiều phải lên tiếng:

– Ai bảo bố con nợ tiền người ta, cứ đưa nhà cho họ đi.

Dấu vân tay của bố cô còn rành rành trên giấy vay nợ, Cốc Kiều đành cắn răng gánh món nợ này. Nhưng nếu mất nhà thì họ biết ở đâu? Cô đã lớn, ra ngoài làm công cũng tìm được chỗ chui ra chui vào, nhưng còn mẹ, bà ngoại và các em cô thì phải làm sao? Cuối cùng, người chủ nợ cùng làng cũng chịu xuống nước đôi chút. Suy cho cùng, việc dồn một nhà toàn người già yếu, đàn bà và trẻ con ra đường cũng chẳng hay ho gì, đã thế còn gặp phải cái con bé liều mạng này, e rằng khó mà đuổi đi được. Bởi vậy, ông ta chủ động đề nghị cho nhà Cốc Kiều mượn tạm hai gian nhà đất của mình để ở cho tới khi họ tìm được nơi ở mới.

Cốc Kiều chấp nhận phương án này. Cô có thể giao nhà cho họ, với điều kiện giấy nợ phải được giao lại cho cô và nợ nần xem như xóa bỏ. Chủ nợ không chịu, vặn lại:

– Cái nhà này chỉ đủ trả mỗi tiền gốc, còn tiền lãi thì tính sao?

Cốc Kiều liền đáp trả:

– Dàn loa và chiếc bàn nhà cháu cũng do bác khuân đi cả đấy. Đừng tưởng bác thừa nước đục thả câu mà cháu không biết, ai lấy thứ gì cháu đều đã ghi hết vào sổ rồi.

Về việc ở nhờ căn nhà đất, cô cũng cẩn thận mời người làm chứng ký tên, phòng trường hợp sau này có kẻ lật lọng.

Dàn xếp xong một khoản nợ, cả gia đình năm người của Cốc Kiều dọn vào ở trong hai gian nhà đất. Ngôi nhà này đã bỏ hoang từ lâu, chuột chạy rầm rầm trên xà nhà. Cốc Kiều phải mượn một con mèo của hàng xóm, ngày nào nó cũng lùng sục bắt chuột đến no căng cả bụng. Bức tường bao bên ngoài chỉ cao đến nửa người, cô bèn xây nốt cho cao hẳn lên với sự phụ giúp của hai em gái. 

Một hôm, em gái hỏi cô:

– Chị ơi, bố có về nữa không ạ?

Cốc Kiều đáp ráo hoảnh:

– Nếu ông ấy còn là người thì dù có bò cũng phải bò về nhà, còn nếu không phải thì nhà mình cũng chẳng cần thêm ông ấy làm gì nữa.

Cốc Kiều tin chắc bố cô là Lâu Đức Dụ chẳng qua vì quá tham tiền nên mới bị người ta lừa, chứ không phải ông cố tình cuỗm tiền bỏ trốn rồi nhẫn tâm vứt lại mớ hỗn độn cho gia đình. Nhận định này của cô hoàn toàn dựa trên thực tế chứ không hề có chút cảm tính nào.

Trước khi Lâu Đức Dụ ôm tiền đi, gia đình họ về cơ bản vẫn luôn êm ấm. Ngoài những lúc Cốc Kiều và bố thỉnh thoảng lời qua tiếng lại, trong nhà gần như chẳng mấy khi to tiếng. Nguyên nhân cãi vã của hai bố con cũng chỉ xoay đi xoay lại mỗi một chuyện: Cốc Kiều trách bố đối xử nhất bên trọng nhất bên khinh quá rõ ràng. Cô thương các em và sẵn lòng chăm lo cho chúng, nhưng ông làm bố thì nên đối xử công bằng với các con. Về phần mình, Lâu Đức Dụ cũng mắng cô với mỗi lý do là cô mới đi học có mấy năm đã giở thói nhìn đời bằng nửa con mắt, đến cả bố đẻ của mình cũng không coi ra gì.

Cốc Kiều và bố vốn không mấy gần gũi. Cô chẳng thể nào lý giải nổi vì sao Lâu Đức Dụ lại lạnh nhạt với mình hơn hẳn các em. Sự ghẻ lạnh ấy không phải vì cô là con gái, cũng chẳng phải do cô theo họ mẹ. Bằng chứng là đứa em gái thứ hai cũng mang họ Cốc, thế mà hồi nhỏ, Cốc Kiều vẫn luôn ao ước nhìn Lâu Đức Dụ cõng em trên vai đi xem hội chùa, xem múa lân. Khi ấy, cô chỉ biết níu tay mẹ, cũng mong được bố cho ngồi lên vai dù chỉ một lát để nhìn cho rõ con lân, nhưng Lâu Đức Dụ chẳng bao giờ đồng ý. Ông viện cớ rằng Cốc Kiều lớn rồi nên nặng trịch, ông không cõng nổi.

Trước khi Lâu Đức Dụ phất lên, người ta chỉ biết đến ông qua những danh xưng chẳng mấy hay ho như “thằng vô công rồi nghề”, “chồng cô Cốc, hay “bố con bé Cốc Kiều”.

Thời trẻ, Lâu Đức Dụ là một kẻ lông bông có tiếng trong làng. Tuy có tướng mạo sáng sủa, ông lại chẳng chịu làm việc đàng hoàng, rõ ràng là thanh niên trai tráng mà số công điểm kiếm được còn chẳng bằng con gái, chỉ ham thích mấy trò buôn bán đầu cơ trục lợi, thỉnh thoảng lại bị gọi lên xã kiểm điểm. Trái ngược hẳn với ông, mẹ của Cốc Kiều bấy giờ là chiến sĩ thi đua lao động của làng, nên chẳng ai hiểu nổi vì sao một người gương mẫu như vậy lại để mắt tới một kẻ bị xem là phần tử lạc hậu. 

Trong cuộc hôn nhân này, người mừng nhất có lẽ là ông nội của Cốc Kiều, bởi nhà ông đông con trai, tiền đâu mà cưới vợ cho hết, tống được thằng nào đi thì nhẹ gánh thằng đó.

Cốc Kiều có hai người em gái. Khi đứa em thứ hai chào đời, để tỏ ra rộng lượng, ông ngoại cô đã đặc cách cho con bé được mang họ Lâu của Lâu Đức Dụ. Ấy thế mà Lâu Đức Dụ cũng chẳng tỏ ra vui mừng gì cho cam, bởi với ông, con mang họ Cốc hay họ Lâu cũng chẳng có gì khác biệt. Lâu Đức Dụ khác hẳn những gã đàn ông khác trong làng: ông vừa không trọng nam khinh nữ, cũng chẳng coi trọng họ tộc. Ông thường nói:

– Làm gì có thằng chó nào nể tao hơn chỉ vì tao là đàn ông, vì tao mang họ Lâu chứ? Bây giờ thiên hạ nể trọng tao chẳng phải vì ông đây có tiền hay sao! Tiền, tiền mới là quan trọng nhất! Có tiền thì làm bố thiên hạ cũng được!

Lâu Đức Dụ từng là kẻ lông bông nhiều năm, mãi cho đến khi Thâm Quyến được quy hoạch thành đặc khu kinh tế, ông ở tít tận phương Bắc cũng bắt đầu chí thú làm ăn. Người bố vốn bị xem là phần tử lạc hậu của Cốc Kiều bỗng chốc trở thành người sở hữu mười nghìn tệ đầu tiên trong làng.

Có tiền rồi, Lâu Đức Dụ không chỉ tân trang lại nhà cửa mà còn sửa sang cả diện mạo. Ông đi trồng một chiếc răng vàng thay cho cái răng bị gãy trong một trận ẩu đả hồi xưa, nhưng vì chiếc răng ấy nằm sâu bên trong nên ông phải cười ngoác miệng thì người ta mới thấy được. Nụ cười của Đức Dụ vì thế mà ngày một sảng khoái, người trong làng ai cũng bảo ông đúng là người gặp chuyện vui nên tinh thần phơi phới. Hồi mới lắp răng vàng, ông cũng toe toét cười với Cốc Kiều. Cô khen răng vàng của bố sáng quá, Đức Dụ liền khoe rằng ông phải tốn bộn tiền mới lắp được chiếc này chứ người thường làm gì có cửa. Thế nhưng, khi Cốc Kiều ngây thơ hỏi chiếc răng ấy đã bị gãy như thế nào, ông liền sầm mặt lướt qua, chẳng thèm đếm xỉa đến cô nữa, bỏ mặc cô đứng ngẩn ra một mình.

Cốc Kiều còn nghe dân làng đồn rằng bố mẹ cô cưới nhau chưa đầy tám tháng đã sinh ra cô nên có khi cô chẳng phải con đẻ của Đức Dụ, mà là con riêng của mẹ với người đàn ông khác.

Cốc Kiều vốn chẳng bao giờ tin vào những lời đồn thổi ấy, nhưng thái độ lúc nóng lúc lạnh của Lâu Đức Dụ thi thoảng cũng gieo vào lòng cô một nỗi hoài nghi, rằng biết đâu bố cô lại khờ khạo đến mức tin những lời ong tiếng ve đó là thật.

Vậy mà Lâu Đức Dụ lại luôn cho mình là người khôn ngoan. Ông từng bôn ba đây đó, đâu cam tâm chỉ làm kẻ giàu nhất một ngôi làng nhỏ. Ông đã nếm đủ vị ngọt của đồng tiền nên càng khao khát có nhiều tiền hơn nữa.

Mùa thu năm ngoái, Lâu Đức Dụ trở về làng, báo với mẹ Cốc Kiều rằng ông sắp phất to. Sổ tiết kiệm của gia đình luôn nằm trong tay mẹ Cốc Kiều nên ông bảo vợ đưa tiền mang đi đầu tư để tiền lại đẻ ra tiền. Chuyện là có một tay quân phiệt Phụng hệ từ những năm hai mươi đã gửi một khoản kếch xù vào ngân hàng Citibank của Mỹ, đến nay số tiền này đã tăng lên đến vài trăm triệu đô la. Nhà nước Trung Quốc và Mỹ cũng đã sớm ký kết hiệp định cho phép mở khoá những tài khoản của nước ta từng bị ngân hàng Mỹ đóng băng, để chủ cũ nhận lại tài sản của mình. Tuy nhiên, việc mở khoá này cần một khoản tiền bảo lãnh lớn, mà người thừa kế khối tài sản kia lại chẳng có sẵn tiền mặt. Thật may mắn làm sao, trong chuyến đi này, Đức Dụ đã tình cờ gặp được người thừa kế ấy, và người đó đã hứa với ông rằng bất kỳ ai góp tiền giúp mở khoá tài khoản bị đóng băng kia đều sẽ nhận được khoản lợi nhuận gấp trăm lần.

Mẹ Cốc Kiều nghi ngờ chồng mình đã gặp phải phường lừa đảo, nhưng Đức Dụ quả quyết ông đã tận mắt trông thấy số giấy tờ đó, tờ nào tờ nấy đều đóng dấu đỏ chót. 

Mẹ Cốc Kiều bán tín bán nghi hỏi:

– Nếu có thể phát tài thật thì chuyện tốt như thế làm sao lại đến lượt nhà mình?

Lâu Đức Dụ nghe vậy thì cáu ra mặt, gắt lên:

– Phải đến lượt Lâu Đức Dụ này phát tài từ lâu rồi mới đúng! Tại sao tôi lại không thể phát tài? Tôi thua kém người khác ở chỗ nào? Có phải bà vẫn luôn coi thường tôi không? Có phải bà vẫn luôn thấy tôi không bằng cái thằng khốn họ Châu đó không?

Thấy ông nổi giận đùng đùng như vậy, mẹ Cốc Kiều đành im lặng, không nói năng gì nữa.

Vốn Lâu Đức Dụ chỉ định giữ khư khư cơ hội trời cho này để kiếm chác một mình. Thế nhưng khi nghĩ đến chuyện mỗi đồng vốn bỏ ra đều có thể sinh lời gấp trăm lần, ông liền nảy ra ý định đi vay mượn khắp nơi. Thấy mức lãi suất hậu hĩnh mà Đức Dụ đưa ra, ai nấy đều mờ mắt. Vả lại, nhà cửa xe cộ của ông vẫn còn sờ sờ ra đó, dẫu ông có vỡ nợ thì ngần ấy tài sản cũng đủ để gán nợ rồi. Nào ngờ, Đức Dụ đã giấu tiệt gia đình, lén lút đi vay mượn không chỉ một chỗ.

Sau đó, Đức Dụ gom hết cả vốn liếng dành dụm lẫn tiền vay mượn hăm hở lên tàu với biết bao hy vọng. Một ngày trước khi đi, ông còn vẽ ra tương lai xán lạn cho mẹ Cốc Kiều rằng ông sẽ cho vợ con ngồi xe hơi, sẽ cất thêm lầu hai cho ngôi nhà của họ. Không, hai lầu vẫn chưa đủ, phải xây ít nhất ba lầu mới oai.

Cốc Kiều học cấp ba trên huyện, ba tuần mới về nhà một lần. Khi cô về đến nhà, nghe mẹ kể lại chuyện “mở khoá tài khoản dân tộc bị đóng băng” thì bố cô đã ôm tiền đi được hơn hai tuần rồi. Lúc đó cô đã lờ mờ đoán ra bố mình đã bị lừa, bởi cô mới học lịch sử xong, biết người họ Ngô kia rõ ràng là quân phiệt Trực hệ, sao lại biến thành phe Phụng Hệ được?

Bấy giờ, điều tồi tệ nhất mà Cốc Kiều có thể mường tượng là bố cô đã tiêu sạch số tiền dành dụm của cả nhà, chứ đâu thể ngờ ông còn vay mượn một khoản kếch xù bên ngoài.

Mẹ Cốc Kiều vẫn thường ước giá như ngày ấy bà ngăn được Đức Dụ thì tốt biết mấy. Nhưng Cốc Kiều lại cho rằng, có muốn ngăn cũng chẳng được. Một khi Đức Dụ quyết định đặt trọn niềm tin vào trò lừa bịp ấy, ông đã trở thành một con bạc thực thụ. Mà một khi con bạc quyết định cược tất tay vào canh bạc đổi đời thì chẳng ai có thể ngăn cản nổi.